Y HỌC CỔ TRUYỀN nước ta rất trân trọng sức mạnh kỳ diệu của cơ thể NGƯỜI SỐNG, nên đã gọi trong y văn là LINH KHU (= bộ máy người tự động lạ lùng: tự thích nghi- tự điều chỉnh- tự tái tạo- tự tổ chức), để tạo ra nguồn năng lượng “sức khỏe tốt” (bonne santé) cho mỗi người… Y học truyền thống VN luôn quan niệm: Sức khỏe tốt thường được gọi là “SỨC KHỎE ĐÍCH THỰC” (=SKĐT, holistic health concept), phải bao gồm 6 hợp phần.
1- Sức khỏe thể chất (physical health) là chức năng sinh học của các tổ chức tạng phủ cần được ổn định; theo nghiệm lý của dòng họ Lê Lã – Hưng Yên, thì mỗi cá thể lớn tuổi (nam hay nữ) khi ăn uống hàng ngày, cần 8 ghi nhớ:
– Ăn ít thịt cá, mà nhiều rau xanh…
– Ăn ít ngọt, mà nhiều trái cây tươi…
– Cần ngủ đủ 7 tiếng / ngày (kể cả thời lượng ngủ trưa)…
– Mặc đủ ấm, tắm thường xuyên…
– Ít ăn mặn-đắng, nên ăn chua-ngọt…
– Không ăn quá no, nên chậm rãi nhai nhiều và kỹ rồi mới nuốt…
– Ít ngồi tĩnh tại, mà nên đi bộ nhiều ( > 30 phút/ ngày)
– Chú ý sử dụng”5 nguồn nước uống”có lợi cho sinh lý cơ thể: nước khoáng thiên nhiên, mật ong thiên nhiên, sữa chua, sữa thuần đậu nành, rượu vang vỏ nho đỏ.
2- Sức khỏe tinh thần (mental health) là khả năng tư duy luôn mạch lạc & trong sáng và cầu tiến bộ. Mọi người cần biết “tự chủ động” 5 chữ KHÔNG của Y học cổ truyền Việt Nam:
– KHÔNG vui quá (hại tâm)
– KHÔNG buồn quá (hại thận)
– KHÔNG tức quá (hại can)
– KHÔNG sợ quá (hại thận)
– KHÔNG lo lắng quá (hại tỳ)
3- Sức khỏe cảm xúc (emotional health) là khả năng nhận biết sự việc gì cũng cần giữ thăng bằng sao cho vừa lạc quan, vừa tin yêu, đó là triết lý:
– Một tí thoải mái… làm phương tiện giao lưu
– Một tí mơ mộng… làm cứu cánh cuộc sống
4- Sức khỏe ứng xử (social behavior health), là cách giao tế với người khác, mỗi chúng ta nên áp dụng “5 nghiệm lý luyện lịch sự tình” của người xưa:
– Nói ít, mà làm nhiều…
– Hòa nhã khi giao tiếp…
– Bình tĩnh khi gặp khó khăn…
– Biết nói thêm chuyện hài hước.
– Luôn nghĩ mình chỉ là người bình thường !
5- Sức khỏe an sinh xã hội (societal development health) là các nhu cầu & tiện nghi sống của bản thân được xã hội cung ứng và tôn trọng… Thực tế cần hội đủ “4 có”:
– Có nơi ở ổn định
– Có bạn đời chung thủy (hoặc có bạn tri kỷ/ tri âm)
– Có khoản lương hưu (hoặc tiền dành dụm tích lũy được, do tiết kiệm).
– Có tập thể dục/ dưỡng sinh mỗi ngày, có chơi môn thể thao thích hợp/ mỗi tuần. Tập Dịch cân kinh mỗi ngày 30’ là tốt.
6- Sức khỏe tâm linh (spiritual health) là niềm tin tưởng cá nhân: huớng về niềm an lạc vừa cho bản thân, vừa cho xã hội luôn an bình…), tương tự như phương châm sống của giới tu sĩ “Cư trần lạc đạo”, cụ thể hàng ngày:
– Dẹp bỏ vị kỷ, thiện chí vị tha là chính…
– Bỏ qua giận dữ, biết cười nhiều làm lành…
– Quên dứt khoát mọi hận thù bấy lâu dằn vặt…
– Quên bệnh tật đang xảy ra, vì càng tích tuổi (= sống lâu) thì “tỷ lệ nghịch” với sức khỏe thể chất
Tác giả: Lê Hưng VKD
